Yıllık enflasyon düşüyor, ama bu fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor
Yıllık TÜFE değişimi Eylül 2024'te %49,38'di, Eylül 2026'da %29,73. Fiyatlar artmaya devam ediyor, sadece daha yavaş. Üstelik bu tek rakam, farklı harcamaların çok farklı hızlarda pahalandığını gizliyor.
Bu çalışmada TÜİK'in aylık endekslerini kullanarak şunu soruyoruz: Aralık 2020'den bugüne hangi harcama kalemlerinin fiyatı genel enflasyonun en çok üzerinde arttı?
Genel fiyat düzeyi Aralık 2020'den bugüne yaklaşık 8,65 katına çıktı. Yavaşlayan şey fiyatlar değil, artışın hızı.
Endeks, Aralık 2020'deki fiyat düzeyini 100 sayar. 13 grup oradan, aynı noktadan başladı; bugün yaklaşık 310 ile 1.380 arasında dağılıyorlar. Beyaz çizgi genel TÜFE.
Eğitim hizmetleri %1.281, lokantalar ve konaklama %1.106, konut ve enerji %985 arttı. Genel artış %765 idi. Yüzde puan, iki artış oranı arasındaki farktır.
Giyim ve ayakkabı %209, bilgi ve iletişim %318 arttı. Bu kalemler de pahalandı, ama diğerlerinden çok daha yavaş.
Bugünkü sepette gıdanın payı %24,4, konutun %11,4. Ağırlıklar yalnızca 2026 sepetini gösterir, geçmiş yıllarda paylar farklıydı.
Sigorta ve finans %972, sağlık %868, ulaştırma %804 arttı: üçü de ortalamanın üstünde. Ama ulaştırma sepetin %16,6'sı, sigorta ve finans yalnızca %1,1'i.
Alkol ve tütün %675, mobilya ve ev %697, eğlence %639, kişisel bakım %609 arttı. Ortalamanın altında kaldılar, ama giyim ve iletişim kadar uzakta değiller.
Her çizgi bir harcama grubu: kehribar ortalamanın üstünde, mavi altında, beyaz genel TÜFE. 13 grubun 7'si ortalamayı geçti, 6'sı geride kaldı. Ortalama bir sepet, kimsenin gerçek sepeti değil.
Birim: endeks, Aralık 2020 = 100. Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi (2025=100 bazlı seri), yazarın yeniden tabanlaması.
Veri yüklenemedi. data/ klasöründeki CSV dosyalarının ve js/d3.min.js dosyasının yerinde olduğunu kontrol edin.
Fark büyük: en çok artan kalem, en az artanın yaklaşık 6 katı kadar arttı
Çizgiler zamanla gidişi gösteriyor; sıralama ise sonucu tek bakışta veriyor. Aşağıda 13 grup, Aralık 2020'den bugüne yüzde kaç arttığına göre dizildi.
Birim: Aralık 2020'den Eylül 2026'ya yüzde artış. Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi; yazarın hesabı.
Peki bu artışlar sepette ne kadar yer tutuyor?
Bir kalemin ortalamanın üstüne çıkması, ancak bütçede büyük yer tutuyorsa hissedilir. Aşağıdaki kutuların alanı, o grubun bugünkü sepetteki payıyla orantılı.
Birim: 2026 tüketim sepetindeki pay (%). Kaynak: TÜİK, 2026 TÜFE harcama grubu ağırlıkları. Renk, Aralık 2020'den bu yana yaşanan artışın genel TÜFE'ye göre durumunu gösterir.
Bu iki grafiğin verisini tablo olarak göster
| Grup | Artış (Aralık 2020 – Eylül 2026) | Sepet payı (2026) | Genel TÜFE'ye göre |
|---|
Kendi karşılaştırmanı yap: hangi dönem, hangi gruplar?
Başlangıç ayı 100 kabul edilir. En fazla 6 grup seçebilirsin. Veri Ocak 2005 – Eylül 2026. Ok tuşlarıyla kaydırıcıları, Tab ve Boşluk tuşuyla grupları kontrol edebilirsin.
Birim: endeks, seçilen başlangıç ayı = 100. Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi; yazarın hesabı. Dipnot: TÜİK, 2026'da tüm geçmiş seriyi 2025=100 bazına ve COICOP 2018 sınıflamasına göre yeniden hesapladı; 2005-2020 değerleri bu geriye dönük seridir.
Seçimine göre ne söylüyor?
Peki ne olmuş? Aynı enflasyon herkes için aynı değil
Genel TÜFE bir ortalama. Ortalamanın üstünde artan kalemler (gıda, konut, ulaştırma, lokanta ve diğerleri) bugünkü sepetin yaklaşık %69,5'ini oluşturuyor. En geride kalan giyim ve iletişim ise sepetin yalnızca yaklaşık %11'i; bütçeyi rahatlatacak kadar büyük değil.
Sınırlılıklar: TÜFE ortalama bir hane için hesaplanır; senin harcamaların farklı olabilir. Ağırlıklar yalnızca 2026'ya aittir. Neden bazı grupların daha hızlı arttığını bu veri tek başına açıklamaz. Açık kalan soru: maliyet, talep ve kur gibi etkenlerin bu farklara katkısı için ek veri gerekir.
Yöntem
Veri: TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi, ana harcama grupları (COICOP 2018, 2'li düzey), aylık, Ocak 2005 – Eylül 2026. data.tuik.gov.tr. Erişim: 14 Ekim 2026. Lisans: TÜİK istatistikleri kaynak gösterilerek kullanılabilir (TÜİK veri portalı kullanım koşulları); bu çalışmada kaynak olarak TÜİK belirtilmiştir.
Temizleme: İki TÜİK dosyası birleştirildi (14 seri × 261 ay = 3.654 satır, eksik değer yok), Aralık 2020 – Eylül 2026 seçildi, tüm seriler Aralık 2020 = 100 olacak şekilde yeniden tabanlandı. TÜİK 2026'da 2025=100 bazlı yeni seriye geçti ve geçmişi COICOP 2018'e göre yeniden hesapladı; seri kırılması yoktur. Eğitimdeki Eylül 2026 aylık sıçraması (%14,19) mevsimsel olduğu için aykırı değer sayılıp çıkarılmadı.
Varsayımlar: Başlangıç ayı olarak Aralık 2020 seçildi; sıralama bu seçime duyarlıdır, bu yüzden keşif aracında başlangıç ve bitiş ayı okuyucuya bırakıldı. 2026 sepet ağırlıkları geçmiş yıllara uygulanmadı, yalnızca bugünkü sepeti anlatmak için kullanıldı. Genel TÜFE ortalama bir hane için hesaplanır; tek tek haneleri temsil etmez.
Doğrulama: Endekslerden hesaplanan aylık, yılbaşı ve yıllık değişimler TÜİK'in yayımladığı tabloyla 0,005 puan içinde örtüşüyor. Aynı karşılaştırma notebook'ta tekrar edilebilir.
Araçlar: Python (pandas, matplotlib), D3.js v7 (ISC lisansı), Intersection Observer API, Google Fonts (Inter, Newsreader; OFL). Kod: GitHub deposu, notebook: analiz.ipynb.
Yapay zekâ beyanı: Bu projede Claude (Anthropic) yapay zekâ aracı kod yazma desteği ve hata ayıklama için kullanıldı: sitenin HTML, CSS ve JavaScript kodu, D3 grafikleri, analiz defterinin kodu ve belgelendirme dosyaları. Çalışma sorusu, veri seçimi ve analiz kararları bana aittir.